عناوین اسلامی

   
   

ورود کاروان اسیران به کربلا در اوّلین اربعین

ورود کاروان اسیران به کربلا در اوّلین اربعین


آیا صحیح است که اهل بیت امام حسین(ع) در اوّلین اربعین وارد کربلا شدند؟


ورود اهل بیت(ع) در روز اربعین به کربلا از دو جهت مورد تردید قرار گرفته است؛ نخست از نگاه تاریخى نظرات مخالفى در این زمینه ابراز شده و دیگر آنکه بُعد مسافت مانع تحقق چنین امرى است. ولی از مجموع شواهد و قرائن و کلماتى که از عالمان و محقّقان ذکر شده، مى‏ توان ورود اهل‏بیت(ع) را در روز اربعین به کربلا تقویت کرد و با ردّ اقامت یک ماهه ایشان در شام، این موضوع تثبیت مى‏ شود.
پاسخ تفصیلی: ورود اهل بیت (علیهم السلام) در روز اربعین به کربلا از دو جهت مورد تردید قرار گرفته است؛ نخست از نگاه تاریخى نظرات مخالفى در این زمینه ابراز شده و دیگر آنکه بُعد مسافت مانع تحقق چنین امرى است.
در این جا هر دو وجه را مورد بررسى قرار مى‏ دهیم؛ ابتدا اقوالى که پیرامون این مسأله وجود دارد:
قول اول، آن است که اهل بیت (علیهم السلام) در همان سال 61 در روز بیستم صفر به کربلا وارد شدند که همان نظر سید بن طاووس در لهوف است و ابن نما نیز به همین معتقد است.(1)
در نفس المهموم از قول «تاریخ حبیب السّیر» آمده است که یزید سرهاى شهیدان را به على بن الحسین (علیه السلام) تسلیم کرد و آن حضرت سرها را روز بیستم صفر به بدن ‏ها ملحق کرده و سپس به مدینه بازگشت،(2) و در مقتل الحسین مقرّم این سخن از ابوریحان بیرونى در- الآثار الباقیه - نیز نقل شده است.(3)
مطابق این سخن، مى‏ توان گفت که اهل بیت نیز همراه امام سجاد ع(علیه السلام) در روز اربعین به کربلا آمدند و سخن سید بن طاووس تقویت مى‏ شود.
قول دوم، شیخ مفید مى‏ نویسد: «روز بیستم صفر روزى است که خاندان حرم حسینى از شام به مدینه آمدند، و این روز همان روزى است که جابر بن عبداللَّه انصارى به کربلا براى زیارت قبر امام حسین (علیه السلام) آمد و او نخستین کسى است که قبر آن حضرت را زیارت کرد».(4)
شیخ طوسى نیز در مصباح المتهجّد تصریح مى‏ کند: روز بیستم صفر، روز ورود حرم حسینى از شام به مدینه است.(5)
قول سوم، سید بن طاووس در کتاب اقبال، ورود حرم حسینى را در اربعین به کربلا بعید مى‏ شمرد و هم ورودشان را به مدینه(6) و علامه‏ مجلسى نیز هر دو را بعید مى‏ داند.(7) در واقع سید بن طاووس که کتاب اقبال را پس از لهوف نوشته، نظرِ نخست خویش را نمى‏ پذیرد، هرچند مى‏ گوید: ممکن است آنها به کربلا رفته باشند، ولى نه در روز بیستم صفر.(8)
قول چهارم و پنجم، آنکه به هنگام رفتن از کوفه به شام، نخست به کربلا آمده‏ اند(9) و یا آنکه بعد از مراجعت از شام به مدینه، در زمان دیگرى به کربلا آمده‏ اند.
این دو قول را حاج شیخ عباس قمى در منتهى الآمال به برخى نسبت داده؛ ولى آنها را ضعیف شمرده است؛ چرا که در نقل‏ ها نیامده است.
قول ششم، آن است که خاندان حسینى در سال 62 یعنى یک سال بعد، در روز بیستم صفر به کربلا آمده ‏اند؛ که این قول را فرهاد میرزا در کتاب «قمقام زخّار» انتخاب کرده است.(10)
مطابق آنچه گفته شد، «سید بن طاووس» در «لهوف» و «ابن نما» در «مثیر الاحزان» و «شیخ بهایى» در «توضیح المقاصد» معتقدند اهل‏ بیت(علیهم السلام) در اربعین اوّل به کربلا آمدند و مقصود، اربعین سال 61 است؛
زیرا گفته ‏اند به هنگام مراجعت از شام از راهنماى کاروان خواستند آنها را به کربلا ببرد.
اما بُعد مسافت و توقف‏هاى طولانى‏:
آنچه که سبب تردید حضور خاندان حسینى در اربعین سال 61 در کربلا شده‏ است، بعد مسافت از کوفه به شام و سپس از شام به کربلاست؛ بویژه آنکه آنان را در میان راه و در شام مدت زیادى نگه داشتند.
مرحوم حاج شیخ عباس قمى در منتهى الآمال در این باره مى‏ نویسد: «ثقات محدّثین و مورّخین متّفقند که بعد از شهادت امام حسین علیه السلام عمر سعد، نخست، سرهاى شهدا را به نزد ابن زیاد روانه کرد و پس از آن، در روز دیگر اهل‏بیت (علیهم السلام) را به کوفه برد. ابن زیاد پس از زندانی کردن اهل بیت (علیهم السلام) نامه ‏اى به یزید نوشت که با سرها و اسیران چه کند؟ یزید پاسخ داد که آنها را به شام روانه سازد و پس از آن بود که آنها را روانه شام ساخت.
همچنین از کتاب‏هاى معتبر نقل شده است که آنها را از راه اصلى و شهرها و آبادى‏ ها عبور دادند که قریب به چهل منزل مى‏ شود و حتّى اگر بگوییم آنها را از بیابان و مسیر غیر اصلى عبور داده باشند، نزدیک به بیست روز طول مى‏ کشید؛ چرا که میان کوفه و شام به خطّ مستقیم یکصد و هفتاد و پنج فرسخ است و در شام هم قریب به یک ماه توقّف کرده‏اند، همان‏ گونه که سیّد بن طاووس در اقبال گفته است.
بنابراین، با ملاحظه مسائل فوق، بسیار بعید است که اهل بیت(علیهم السلام) در بیستم صفر و روز ورود جابر به کربلا، وارد کربلا شده باشند و خود سیّد در اقبال آن را بعید شمرده است؛ علاوه بر آنکه بزرگان حدیث و تاریخ و سیره به این مطلب اشاره‏اى نکرده‏اند، با آنکه شایسته ذکر بود. بلکه شیخ مفید و شیخ طوسى و کفعمى گفته ‏اند، روز بیستم صفر آنها به مدینه آمده ‏اند.
همچنین در کتاب مصباح الزائر از سید بن طاووس و بشارة المصطفى از عمادالدین ابوالقاسم آملى که هر دو از کتاب‏ هاى معتبرند، ماجراى ورود جابر به کربلا آمده است، ولى هرگز نامى از ورود اهل بیت (علیهم السلام) در آن هنگام برده نشده است؛ با آنکه به حسب مقام شایسته ذکر بود».(11)
مرحوم حاجى نورى در کتاب «لؤلؤ و مرجان»(12) و «علامه شهید مرتضى مطهرى» در «حماسه حسینى» نیز آن را بعید، بلکه ناممکن دانسته ‏اند.(13)
ولى به چند دلیل، امکان ورود اهل ‏بیت حسینى (علیه السلام) را در اربعین اول به کربلا نمى‏ توان به کلّى انکار کرد:
1. تصریح مورّخانى قبل از سید بن طاووس‏: هرچند برخى از محققان گفته ‏اند که این سخن نخستین بار توسط سید بن طاووس در قرن هفتم مطرح شد، ولى جستجوى تاریخى نشان مى‏ دهد، پیش از آن بزرگوار و یا معاصر با وى دیگران نیز این مطلب را ابراز داشته ‏اند، که در اینجا به برخى از آنان اشاره مى‏ کنیم:
الف) ابوریحان بیرونى (متوفاى 440 ق) در الآثار الباقیه مى‏ نویسد: «در بیستم ماه صفر بعد از خروج اهل بیت از شام، سرهاى مبارک شهدا به کربلا آورده شد و کنار بدن‏ ها دفن گردید»(14) البته خواهد آمد که این سرها توسط امام سجاد (علیه السلام) به کربلا آورده شد.
ب) عماد الدین طبرى آملى (متوفاى اوایل قرن ششم) در کتاب بشارة المصطفى به آن تصریح کرده است؛ وى در این کتاب پس از نقل ماجراى زیارت جابر و عطیه آورده است: در این میان جمعیتى را دیدند از مسیر شام به کربلا نزدیک مى‏ شود. جابر به عطیه گفت: برو ببین اینها چه کسانى هستند؟
عطیه رفت و برگشت و به جابر گفت: اى جابر، برخیز و از حرم رسول خدا (صلى الله علیه و آله) استقبال کن؛ چراکه حضرت زین العابدین (علیه السلام) به همراه عمه ‏ها و خواهرانش مى‏ آیند.
جابر برخاست و با سروپاى برهنه به استقبال آن کاروان شتافت؛ وقتى که به امام زین ‏العابدین (علیه السلام) نزدیک شد، امام به او فرمود: «أَنَتَ جابرٌ؟»؛ ( تو جابرى؟) پاسخ داد: آرى، امام فرمود: «یا جابِرُ هیهُنا وَاللَّهِ قُتِلَتْ رِجالُنا، وَذُبِحَتْ أَطْفالُنا، وَسُبِیَتْ نِساؤُنا، وَحُرِّقَتْ خِیامُنا»؛ (اى جابر به خدا سوگند! اینجا مردان ما کشته شدند، اطفال ما سربریده شد، زنان ما اسیر گردیده و خیمه‏ هاى ما سوزانده شد).(15)
ج) ابن نما (متوفاى اواخر قرن هفتم) در مثیر الاحزان ماجراى ورود اهل بیت (علیهم السلام) به کربلا و ملاقات با جابر را با صراحت نقل کرده است.(16)
بنابراین، مطابق نقل‏ ها، ورود اهل‏بیت (علیهم السلام) در اربعین اوّل به کربلا بعید به نظر نمى‏ رسد.
2. الحاق سرهاى شهدا به بدن ‏ها: همچنین برخى دیگر از صاحب نظران هر چند به این مطلب (ورود اهل بیت در اربعین به کربلا) تصریح نکرده ‏اند، ولى لازمه سخنانشان مطلب فوق است. آنان که مى‏ نویسند: امام سجاد (علیه السلام) سر مبارک امام حسین (علیه السلام) را به کربلا آورد و به بدن پدر بزرگوارش ملحق کرد. و یا مى‏ نویسند: سر مبارکش به کربلا برگردانده شد، هرچند نام امام سجاد (علیه السلام) را ذکر نکرده ‏اند. این سخن با ضمیمه این نکته که ورود آن حضرت به کربلا را، جز در اربعین حسینى ننوشته ‏اند، و الحاق سر نیز فقط توسط آن حضرت صورت گرفت، مى‏ توان نتیجه گرفت که ورود آنان به کربلا و الحاق سرها در همان بیستم صفر بوده است.
در اینجا به پاره‏اى از اقوال اشاره مى‏ کنیم:
الف) شیخ صدوق (متوفاى 381 ق) مى‏ نویسد: «امام سجاد علیه السلام با اهل‏بیت (علیهم السلام) به همراه سرهاى مبارک شهیدان (از دمشق) خارج شدند و سرهاى مقدس را به کربلا باز گردانند و (به خاک سپردند)».(17)
ب) فتّال نیشابورى (متوفاى 508 ق) نیز مى‏ نویسد: «خَرَجَ عَلیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ علیه السلام بِالنِّسْوَةِ، وَرَدَّ رَأْسَ الْحُسَیْنِ إلى‏ کَرْبَلاءَ»؛ (امام على بن الحسین (علیه السلام) همراه با زنان، سر امام حسین (علیه السلام) را به کربلا بازگرداند). (18)
ج) ابن شهر آشوب (متوفاى 588 ق) نیز در مناقب، اعاده سر مطهر امام حسین (علیه السلام) را به بدنش ذکر کرده است.(19)
د) عالم بزرگ اهل سنّت سبط بن جوزى (متوفاى 654 ق) نیز مى‏ نویسد: «أَلْأَشْهَرُ أَنَّهُ رُدَّ إلى‏ کَرْبِلاءَ فَدُفِنَ مَعَ الْجَسَدِ»؛ (قول مشهورتر آن است که سر مبارک آن حضرت به کربلا آورده شد و در کنار پیکر مطهرش دفن گردید).(20)
ه) علّامه مجلسى نیز مى‏ نویسد: «مشهور میان علماى امامیه آن است که سر مبارک آن حضرت کنار پیکر شریفش به خاک سپرده شد و این کار توسط امام على‏ بن‏الحسین علیه السلام انجام گرفت».(21)
و) شبلنجى عالم بزرگ اهل سنت نیز مى‏ نویسد: «امامیه معتقد است بعد از چهل روز از شهادت امام حسین (علیه السلام) سر مطهر آن حضرت به بدنش در کربلا ملحق شد».(22)
بنابراین، با توجّه به این نکته که سرهاى شهدا به کربلا بازگردانده شد و آن هم توسط امام سجّاد (علیه السلام) صورت گرفت و در کنار بدن‏هاى مطهّر به خاک سپرده شد و از سوى دیگر نقل نشده است که آن حضرت پس از ورود به مدینه، سرها را به کربلا آورده باشد و یا کاروان را به مدینه فرستاده و خود به تنهایى به کربلا آمده باشد؛ مى‏ توان از آن استفاده کرد که امام سجّاد (علیه السلام) همراه خواهران و عمه ‏ها و دیگر بازماندگان حادثه عاشورا به کربلا آمده است (همان گونه که شیخ صدوق و فتّال نیشابورى به آن تصریح کرده‏ اند) و ضمن دفن سرهاى شهیدان، بار دیگر با شهداى کربلا تجدید خاطره نمودند؛ هرچند در پاره‏اى از این نقل‏ ها نیامده است که آن روز، بیستم صفر و یا با روز ورود جابر بن عبداللَّه همراه بوده است، امّا در پاره‏اى دیگر از نقل ‏ها به آن تصریح شده است (مانند سخن ابوریحان بیرونى) و آنها که انتقال سرها را به کربلا آورده ‏اند، نیز تاریخ دیگرى ذکر نکرده‏اند؛ لذا با توجه به سخن کسانى که معتقدند ورود اهل بیت (علیهم السلام) به کربلا در بیستم صفر بوده، مى‏ توان نتیجه گرفت که الحاق سرها توسط امام سجاد (علیه السلام) همراه دیگر اعضاى کاروان در همان روز اتفاق افتاده است.
3. سنّت زیارت اربعین‏:
مرحوم علّامه مجلسى در زاد المعاد مى‏ نویسد: «چون جابر که از بزرگان صحابه بود، اساس این کار را گذاشت، مى‏ تواند دلیل فضیلت زیارت آن حضرت در این روز شده باشد» ولى با این حال، احتمال مى‏ دهد وجوه دیگرى داشته باشد که بر ما مخفى است.(23)
امّا به نظر مى‏ رسد که نمى‏ تواند این همه اهتمام نسبت به زیارت اربعین و آن را از علائم مؤمن شمردن و نقل زیارت نامه‏ اى مخصوص از سوى امام صادق (علیه السلام)، به صرف زیارت آن حضرت از سوى جابر بن عبداللَّه انصارى در اربعین باشد؛ به ویژه آنکه زیارت اربعین ویژه امام حسین (علیه السلام) است و درباره هیچ یک از دیگر معصومان چنین زیارتى وارد نشده است. بلکه همانطور که دانشمند بزرگ و محقّق شهیر ابوریحان بیرونى گفته است: «وَفِی الْعِشْرینَ رُدَّ رَأْسُ الْحُسَیْنِ علیه السلام إلى جُثَّتِهِ حَتَّى دُفِنَ مَعَ جُثَّتِهِ، وَ فیهِ زِیارَةُ الْأَرْبَعینَ»؛ (در بیستم صفر سر مطهّر امام حسین (علیه السلام) به پیکرش بازگردانده شد و همراه آن به خاک سپرده شد و در همین روز زیارت اربعین وارد شده است) (24)
در نتیجه با توجه به این نکته که اربعین فى حدّ نفسه امتیازى ندارد، باید در اربعین امام حسین علیه السلام حادثه ویژه‏اى اتفاق افتاده باشد که آن را از سایر روزهاى قبل و بعدش ممتاز ساخته باشد و این جز با الحاق سرهاى شهدا به بدن‏ هایشان و زیارت قبور شهدا توسط امام سجاد (علیه السلام) و کاروان همراه، نمى‏ تواند باشد.
4. مسأله بُعد مسافت و توقف طولانى مدت در شام:
این اشکال را مى‏ توان این‏گونه پاسخ داد:
در کتاب‏ هاى متعددى آمده است که روز ورود کاروان اسیران به شام، روز اوّل صفر بوده است که پیش از این به آن اشاره شد، و بنى امیه نیز آن روز را براى خود عید قرار دادند.(25)
حاج شیخ عباس قمى نیز مى‏ نویسد: «شیخ کفعمى و شیخ بهائى و محدّث کاشانى گفته‏ اند: روز اوّل صفر، سر حضرت سیّدالشهداء را به شام آوردند و بنى‏ امیه آن روز را عید گرفتند و اندوه مؤمنان در این روز تازه گردید ...».(26)
چنانکه گذشت کاروان اسیران نیز همراه با سرها وارد شام شدند؛ بنابراین، آنها روز اوّل صفر در شام بودند.
امّا زمان حضور آنان در شام، آنگونه که سیّد در اقبال نوشته و آن را یک ماه دانسته است، بعید به نظر مى‏ رسد؛ زیرا نقل شده است که پس از خطبه‏ هاى حضرت زینب و امام سجّاد (علیهما السلام) و تغییر اوضاع شام، کاروان اهل‏بیت (علیهم السلام) از یزید اجازه گرفتند که در شام عزادارى کنند و آنها به مدت چند روز مجلس عزا بپا داشتند تا آنکه به یزید گفته‏ شد، مصلحت نیست اهل‏بیت امام حسین (علیه السلام) را در این شهر نگه دارید؛ آنها را مهیاى سفر حجاز کن؛ و او نیز چنین کرد.(27)
مرحوم شیخ مفید نیز مى‏ نویسد: پس از اتمام جلسه یزید، دستور داده شد که آنها را در خانه‏ اى نزدیک قصر یزید اقامت دهند، سپس مى‏ افزاید: «فَأَقامُوا أَیّاماً ثُمَّ نَدَبَ النُّعْمانَ بْنَ بَشیر ...»؛ (چند روزى در آنجا اقامت گزیدند، سپس نعمان بن بشیر را فرا خواند و دستور داد آنها را آماده رفتن کند).(28)
مورّخ معروف «طبرى» مى‏ نویسد: «آنها به مدت سه روز (در شام) مراسم ماتم بر پا کردند».(29)
بنابراین، اقامت آنها در شام به مدت یک ماه جز توسط سیّد در اقبال نقل نشده است و با توجه به وضع شام و افشاگرى‏ هاى اهل‏بیت به نظر نمى‏ رسد که مصلحت دستگاه اموى در آن بود که اهل‏بیت (علیهم السلام) را مدت طولانى در شام نگه دارند و سخن کسانى که مى‏ نویسند ایامى چند در آنجا بودند، صحیح ‏تر است.
در نتیجه اگر از روز ورود آنها به شام که اوّل صفر بوده و حضور در مجلس یزید و آنگاه ماندن حداکثر هفت روز را بپذیریم، باید اهل‏بیت (علیهم السلام) را دوازده روز مانده به بیستم صفر از شام حرکت داده باشند، و این مدتِ زمانى، براى رسیدن کاروان از شام به کربلا کافى است؛ زیرا:
1. جناب سید بن طاووس با آنکه در اقبال ورود کاروان اهل‏بیت (علیهم السلام) را در اربعین به کربلا بعید مى‏ داند، ولى مى‏ نویسد: «رفت و برگشت از کوفه به شام بیست روز طول مى‏ کشد».(30) بنابراین در مدت 12 روز مى‏ توان از شام به کربلا رسید.
2. در تاریخ آمده است: آنگاه که مروان بن حکم، سردار سپاهش عامر بن ربیعه را با یکصد هزار لشکر از شام براى جنگ با مختار اعزام کرد، آنها در مدت ده روز به کوفه رسیدند.(31)
بدیهى است، اگر بتوان لشکرى یکصد هزار نفرى را طىّ مدت ده روز به کوفه رساند، رسیدن کاروانى کوچک در مدت 12 روز به کربلا مشکلى ندارد.
مرحوم شهید قاضى طباطبایى موارد متعدد تاریخى ذکر کرده است که مى‏ توان مسیر شام به عراق را در کمتر از ده روز طى کرد و حتى از مرحوم سید محسن امین نویسنده کتاب اعیان الشیعه نقل مى‏ کند: راهى میان شام و عراق است که مستقیم است و عرب ‏هاى عقیل در زمان ما از آن راه مى‏ روند و در مدت یک هفته به عراق مى‏ رسند.(32)
3. امام حسین (علیه السلام) مسیر میان مدینه و مکه را که حدود 470 کیلومتر است به مدت پنج روز پیمود، زیرا آن حضرت دو روز مانده به پایان ماه رجب از مدینه حرکت کرد و روز سوم شعبان وارد مکه شد.(33)
بنابراین، مسیر شام تا کربلا که قریب 600 کیلومتر است را مى‏ توان به راحتى در مدت ده روز پیمود (دقت کنید!).
به هر حال، از مجموع شواهد و قرائن و کلماتى که از عالمان و محقّقان ذکر شد، مى‏ توان ورود اهل‏بیت (علیهم السلام ) را در روز اربعین به کربلا تقویت کرد و سخنان آنان که معتقدند کاروان اهل‏بیت (علیهم السلام) با جابر و همراهانش در کربلا ملاقات کردند و به عزادارى پرداختند، پذیرفت. و اگر جناب سید بن طاووس در اقبال آن را بعید مى‏ شمرد مشکلى ایجاد نمى‏ کند، چرا که ایشان با فرض ماندن آنها به مدت یک ماه در شام، ورود آنها را در روز اربعین به کربلا نمى‏ پذیرد، همان‏گونه که ورودشان را در این تاریخ به مدینه نیز قبول ندارد؛ ولى هنگامى که ثابت شد، کاروان اسرا کمتر از ده روز در شام مانده‏اند، پذیرش سخن سید بن طاووس در لهوف که ورود آنها را به کربلا همزمان با ورود جابر از قول راوى نقل کرده، به حقیقت نزدیک‏تر است.
در واقع، سیدبن طاووس در تاریخ معتبرى این حادثه را دیده بود و آن را در لهوف نقل کرده، ولى بعداً که در تاریخ دیگرى خوانده است آنها به مدت یک ماه در شام مانده‏اند، ورود کاروان اهل‏بیت (علیهم السلام) را در روز اربعین به کربلا ناممکن دانسته است.
طبیعت امر نیز اقتضا مى‏ کند که این کاروان قبل از رفتن به مدینه بار دیگر با آسودگى به کربلا بروند و با قبور شهدا تجدید دیدار نمایند.
مرحوم حاج میرزا ارباب (از علماى معروف قم) مى‏ نویسد: «به حسب عادت بعید مى‏ نماید که آن قافله دل شکسته که با اکراه و اضطرار از کربلا کوچ کردند و از گریه و سوگوارى منع شدند و اجساد شریفه شهداى خود را در مقابل آفتاب دیدند، بدون آگاهى برحال مقابر مقدّسه و اطلاع بر حال، به مدینه رجوع کنند و به زیارت آن تربت مقدّسه فائز نشده، برگردند».(34) .(35)
در نتیجه، با ردّ سخن آنان که اقامت یک ماهه را در شام مطرح کرده‏ اند، موضوع ورود اهل‏ بیت(علیهم السلام) در اربعین سال 61 به کربلا تثبیت مى‏ شود.

پی نوشت:
(1). مثیرالاحزان، ص 107. شیخ بهایى نیز معتقد است در اربعین حسینى، اهل‏بیت علیهم السلام به کربلا آمدند و با جابر ملاقات کردند توضیح المقاصد، ص 6 هر چند وى اربعین را روز نوزده صفر مى‏ داند، ولى با توجه به آنکه امام حسین در عصر عاشورا به شهادت رسید، باید ابتداى اربعین را از روز یازدهم حساب کرد ولذا بیستم صفر، اربعین آن حضرت مى‏ شود رجوع کنید به: تحقیق درباره اربعین، ص 201- 202.
(2). نفس المهموم، ص 269.
(3). مقتل الحسین مقرّم، ص 363.
(4). مسارّالشیعه، ص 46.
(5). مصباح المتهجد، ص 548.
(6). اقبال الاعمال، ج 3، ص 100- 101. وى مى‏ نویسد: پس از ورود کاروان اسیران به کوفه، عبیداللَّه بن‏زیاد براى یزید نامه نوشت تا تکلیفش را درباره اسرا روشن سازد و یزید پاسخ داد که آنها را به شام روانه کند، این رفت و برگشت و سپس حرکت و رسیدن به شام بیست روز یا بیشتر طول مى‏ کشید؛ و از طرفى وقتى آنها به شام رسیدند، در آنجا نیز آنها را یک ماه در مکانى که از سرما و گرما حفظشان نمى‏ کرد، جاى دادند؛ بنابراین، طبیعت کار اقتضا مى‏ کند که آنها بیش از چهل روز از شهادت امام حسین به عراق و یا مدینه برسند.
(7). زاد المعاد، ص 402.
(8). اقبال، ص 101.
(9). قول چهارم را ناسخ التواریخ ج 3، ص 176 انتخاب کرده است. مرحوم شعرانى نیز در ترجمه‏نفس المهموم ص 270 این قول را ترجیح داده است‏.
(10). قمقام زخار، ص 586.
(11). منتهى الآمال، شرح حال زندگانى امام حسین علیه السلام با تلخیص و تصرف.
(12). لؤلؤ و مرجان، ص 181- 192.
(13). حماسه حسینى، ج 1، ص 30.
(14). الآثار الباقیه، ص 331، مطابق نقل مقتل الحسین مقرّم، ص 363.
(15).  اعیان الشیعه، ج 4، ص 47. شرح حال جابر بن عبداللَّه انصارى.
(16). مثیر الاحزان، ص 107، جعفر بن محمد بن جعفر معروف به ابن نماى حلّى حدود سال 680 وفات یافت. اعیان الشیعه، ج 4، ص 156 و با سید بن طاووس که وفاتش سال 664 است، معاصر بوده است‏.
(17). امالى صدوق، مجلس 31، ص 168، ح 4، خَرَجَ عَلیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ علیه السلام بِالنِّسْوَةِ وَرَدَّ رَأْسَ الْحُسَیْنِ إِلى‏ کَرْبَلاءَ.
(18). روضة الواعظین، ص 192.
(19). مناقب ابن شهر آشوب، ج 4، ص 85.
(20). تذکرة الخواص، ص 150.
(21). بحارالانوار، ج 45، ص 145.
(22). نورالابصار، ج 2، ص 44.
(23). زاد المعاد، ص 402.
(24). الآثار الباقیة، ص 331.
(25). شهید آیت اللَّه قاضى طباطبایى مى‏ نویسد: در برخى از کتاب‏هاى معتبر آمده است که 15 ماه محرم اسرا را از کوفه حرکت دادند و در حدود ده تا پانزده روز به شام رسیدند. تحقیق درباره اربعین، ص 23.
(26). نفس المهموم، ص 239.
(27). نفس المهموم، ص 263 و 265.
(28). ارشاد مفید، ص 480.
(29). تاریخ طبرى، ج 4، ص 353.
(30). اقبال، ج 3، ص 101.
(31). تحقیق درباره اربعین، ص 21.
(32). براى اطلاع بیشتر رجوع کنید به: تحقیق درباره اربعین، ص 18- 30.
(33). ارشاد مفید، ص 375 و 377؛ و مقتل الحسین مقرّم، ص 140.
(34). اربعین حسینیه، ص 242- 243.
(35). گرد آوري از کتاب: عاشورا ريشه ‏ها، انگيزه‏ ها، رويدادها، پيامدها، سعید داودی ومهدی رستم نژاد،(زیر نظر آيت الله العظمى ناصر مكارم شيرازى) ، امام على بن ابى طالب عليه السلام‏ ، قم‏ ، 1388 ه. ش‏ ، ص 625- 638.

makarem.ir

پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله مکارم شیرازی

امام حسین(ع)

اربعین،اولین اربعین،اربعیم اول،ورود کاروان،ورود اسیران،ورود کاروان اسیران،ورود کاروان اسرا،ورود به کربلا،ورودیه،ورودیه به کربلا,ورود کاروان اسیران به کربلا در اوّلین اربعین

امام حسین(ع)

• خلاصه زندگينامه امام حسين(ع)
• عمرو بن قرظه بن کعب انصاری چگونه شهید شد؟
• امام حسین(ع) در پی داشتن یاران مخلص
• چرا محمد حنفیه در قیام امام حسین(ع) نبود؟
• عبدالله بن حسن(ع) چگونه به شهادت رسید؟
• توصیف امام حسین(ع) در کلام بزرگان اهل سنت
• درباره امام حسین(ع) ، در منابع اهل سنت
• الحسن والحسين سيّدا شباب أهل الجنّة
• عبادت امام حسین(ع) در منابع اهل سنت
• امام حسین(ع) در زمان حاکمیت پدر بزرگوارشان
• تشویق ائمه(ع) به زیارت امام حسین(ع) در کربلا
• توصیف امام حسین(ع) از زبان صحابه و تابعین
• سخنرانی امام حسین(ع) در اعتراض به معاویه
• امام حسین(ع) در چه تاریخی متولد شدند؟
• خوردن تربت امام حسین(ع) به عنوان تبرک
• حدیث(سرور جوانان بهشت)به نقل از اهل سنت
• ابن تیمیه و انکار امر یزید به قتل امام حسین(ع)
• چرا متوکل قبر امام حسين(ع) را تخريب کرد؟
• ادعای ابن تیمیه بر عدم رضایت یزید به قتل امام
• چرا امام حسین(ع) نام پسرانش را علی گذاشت؟
• محل دفن سر مقدس امام حسین(ع)
• مبارزات امام حسین(ع) قبل از امامت
• حسن و حسین(ع) از نام های اهل بهشت
• امام حسین(ع) دارای چند فرزند بود؟
• جایگاه ویژه امام حسین(ع) نزد پیامبر(ص)
• سوگواری پیامبران الهی بر امام حسین(ع)
• عزای حسینی(ع) قبل از شهادت او
• عزاداری بنی هاشم پس از برگشت به مدینه
• عزاداری اسرای کربلا در شام
• امام سجاد(ع) و عزاداری برای امام حسین(ع)
• اقامه عزای امام حسین(ع) توسط ائمه(ع)
• عزاداری امام حسین(ع)، محور قیام علیه ظالمان
• عزاداری امام حسین(ع) موجب خودسازی
• عزاداری موجب حفظ مکتب اهل بیت(ع)
• امام حسین(ع) فدا شد برای بخشش گناهان؟
• گریه طولانى امام سجاد(ع) بر امام حسین(ع)
• آیا نوحه سرایی در عصر معصومین(ع) هم بوده؟
• توصیه ائمه(ع)، به برپائی مجلس عزای حسینی
• روش ائمه در احیای حماسه عاشورا
• منظور از تباکی در عزاداری چیست؟
• به چه نوع عزاداری بیشتر توصیه شده است؟
• جایگاه گریه در عزای حسینی(ع)
• چرا در عاشورای باید کسب و کار را تعطیل کرد؟
• نقش مردم در اتخاذ صلح و قیام از سوی حسنین(ع)
• پیروز و شکست خورده واقعه کربلا کیست؟
• اختلاف منش حاکمان، در صلح و قیام حسنین(ع)
• چرا امام حسین(ع) در زمان معاویه قیام نکرد؟
• حضرت علی اکبر(ع) چگونه به شهادت رسید؟
• سوید بن عمرمو ، آخرین شهید کربلا
• سعید بن عبدالله حنفی چگونه به شهادت رسید؟
• عابس بن ابی شبیب چگونه به شهادت رسید؟
• شهدایی که سرشان به سوی امام پرتاب شد
• مسلم بن عوسجه چگونه به شهادت رسید؟
• حضرت علی اصغر(ع) چگونه به شهادت رسید؟
• حضرت ابوالفضل(ع) چگونه به شهادت رسید؟
• شهدای خاندان جعفر طیار در کربلا
• شهدای خاندان عقیل در کربلا
• اصحاب قدیمی در لشکر امام حسین(ع)
• شهید کربلا ، ابوثمامه صائدی که بود؟
• نافع بن هلال را بیشتر بشناسیم
• آشنایی با جون ، غلام امام حسین(ع)
• یزید بن ثبیط چگونه به امام حسین(ع) پیوست؟
• شهید کربلا ، عمرو بن جناده که بود؟
• غلام ترک در سپاه امام حسین(ع) که بود؟
• شهید کربلا ، انس بن حرث کاهلی که بود؟
• حبیب بن مظاهر را بیشتر بشناسیم
• زهیر بن قین را بیشتر بشناسیم
• بریر بن خضیر که بود؟
• حجاج بن مسروق چگونه به شهادت رسید؟
• عبدالله بن عمیر کلبی چگونه به شهادت رسید؟
• چه کسانی از دشمن به امام حسین(ع) پیوستند؟
• امام حسین(ع) پس از شهادت مسلم بن عقیل(ع)
• در منزل ثعلبیه بر امام حسین(ع) چه گذشت؟
• امام حسین(ع) اهداف خود را اینگونه تشریح کرد
• نخستین عاملی که در نهضت کربلا نقش داشت
• پیش گویی امیرالمومنین علی(ع) از ماجرای کربلا
• قیس بن مسهر دوم سفیر امام حسین(ع)در کوفه
• ورود امام حسین(ع) به کربلا
• برخورد امام حسین(ع) در قبال نامه های ابن زیاد
• دعوت از کوفیان ، حتی پس از حضرت مسلم(ع)
• آیا امام حسین(ع) با عمر سعد مذاکره ای داشت؟
• دیدار امام حسین(ع) با عبیدالله بن حر جعفی
• خطبه امام حسین(ع) در منزلگاه (بیضه)
• حر ریاحی راه کوفه را بر امام حسین(ع) بست
• رویارویی امام حسین(ع) با سپاه حر بن یزید
• موضع عبدالله به جعفر در قبال قیام امام حسین(ع)
• دعوت امام حسین(ع) از مردم بصره

• دیدار عبدالله بن عباس با امام حسین(ع)
• امام حسین(ع) و قیام در گفتگو با عبدالله بن عمر
• چرا امام حسین(ع) مکه را برای قیام انتخاب نکرد؟
• شروع علنی قیام حسینی از کجا بود؟
• وداع امام حسین(ع) با محمد حنفیه
• وداع امام حسین(ع) با قبر رسول خدا(ص)
• ماجرای واقعه حره چه بود؟
• نخستین قیام پس از شهادت امام حسین(ع)
• تحقق وعده نصرت الهی، در قیام امام حسین(ع)
• آیا قیام عباسیان هم متاثر از قیام عاشورا بود؟
• قیام امام حسین(ع) و تاثیر آن بر بیداری جامعه
• واقعه حره در مدینه پس از عاشورا
• قیام توابین از ثمرات قیام عاشورا
• نقش قیام عاشورا در رسوایی بنی امیه
• دستاورد های پیام آوران کربلا چه بود؟
• قیام امام حسین(ع) موجب انقراض بنی امیه شد
• اعتراضات فردی در حمایت از قیام امام حسین(ع)
• اخبار کربلا چه تاثیری در میان مسلمانان داشت؟
• قیام امام حسین(ع) باعث احیای اسلام گردید
• ابن تیمیه و انکار فرستادن سر امام حسین(ع)
• نقش عمر بن خطاب در شهادت امام حسین(ع)
• پیکر شهدای کربلا را چه کسی دفن کرد؟
• دلایل ورود اسرا به کربلا در اربعین
• جابر انصاری و زیارت امام حسین(ع) در روز اربعین
• ورود کاروان اسیران به کربلا در اوّلین اربعین
• علت تردید در ورود اسرا به کربلا در اربعین سال61
• کاروان اسیران در اربعین حسینی به کربلا آمدند؟
• مسیر کوفه به شام بر اسرای کربلا چه گذشت؟
• تلاوت قرآن توسط سر امام حسین(ع)
• عبور قافله اسیران ، از کنار قتلگاه
• اهل بیت امام حسین(ع) چگونه به اسارت رفتند؟
• امام حسین(ع) دختری به نام رقیه داشتند
• سخنان امام حسین(ع) پس از نماز ظهر عاشورا
• نماز اول وقت در ظهر عاشورا
• تقسیم سرهای شهدای کربلا
• سر امام حسین(ع) در خانه خولی
• تاختن اسب بر پیکر امام حسین(ع)
• آتش زدن خیمه های امام حسین(ع) در عاشورا
• اولین فریاد حمایت از مظلومان در کربلا
• بی حرمتی به اهل خیام امام حسین(ع) در کربلا
• غارت انگشتر و شمشیر امام حسین(ع) در کربلا
• نفرین امام حسین(ع) بر قاتلان کربلا
• حمله سپاه عمربن سعد به خیمه ها
• توصیه های حبیب بن مظاهر به اصحاب
• توصیه حضرت عباس(ع) به هاشمیان در عاشورا
• حضرت زینب(س) و شهادت امام حسین(ع)
• اعلام وفاداری اصحاب الحسین(ع)در شب عاشورا
• علت درخواست مهلت در عصر تاسوعا
• اولین شهدای روز عاشورا
• شروع جنگ در روز عاشورا
• امام حسین(ع) و بیان عاقبت سپاه دشمن
• امام حسین(ع) به کوفیان خائن چه فرمودند؟
• اتمام حجت امام حسین(ع) با دشمن در عاشورا
• نصیحت دشمنان درعاشورا توسط امام حسین(ع)
• مناجات های امام حسین(ع) در روز عاشورا
• خواب و رویای امام حسین(ع) درسحرگاه عاشورا
• اخبار غیبی امام حسین(ع) به اصحابش
• امام حسین(ع) و برداشتن بیعت از یاران
• مظلومیت امام حسین(ع) و یارانش
• ذلت ناپذیری امام حسین(ع) و اصحابش
• یاران امام حسین(ع) چگونه بودند؟
• شهادت حجّت الهی توسط مردمی مسلمان
• انگیزه های خالص الهی در قیام عاشورا
• امتیاز نهضت عاشورا بر دیگر نهضت ها
• نقش شاعران در احیای حماسه حسینی
• قیام امام حسین(ع) قیامی آگاهانه بود
• معاویه چگونه زمینه واقعه عاشورا را فراهم کرد؟
• سخنان یزید و آثار انتقام جوئی از بنی هاشم
• عقده های امویان نسبت به بنی هاشم
• تاثیر کینه امویان از شکست هایشان
• نقش اختلافات بنی امیّه و بنی هاشم در کربلا
• بنی هاشم چه امتیازاتی بر بنی امیه داشتند؟
• مهمترین عامل ایجاد نهضت امام حسین(ع)
• ریشه های دشمنی بنی امیه با بنی هاشم
• بهترین روش برای مطالعه پیرامون عاشورا
• عوامل پیدایش نهضت امام حسین(ع)
• اگر دعوت کوفیان نبود ، باز هم قیام کربلا بود؟
• کینه نسبت به امام علی(ع) از عوامل عاشورا
• در وداع امام حسین(ع)و محمدحنفیه چه گذشت؟
• هشدار امام حسین(ع) به ترک امر به معروف
• (عمل به وظیفه) و (رسیدن به نتیجه) و عاشورا
• اقدامات امام حسین(ع) برای حکومت اسلامی
• امام حسین(ع) شایسته و وارث حاکمیت
• آیا می توان عاشورا را یک حماسه تاریخی دانست؟
• تاثیر عاشورا بر افکار عمومی جهانیان در طول تاریخ
• امام حسین(ع) برای امر به معروف قیام نمود
• امام حسین(ع) برای اصلاح امت قیام کرد
• نقش کوفیان در قیام امام حسین(ع)
• قیام امام حسین(ع) و تحقق عدالت اجتماعی
• قیام امام حسین(ع) و تشکیل حکومت اسلامی
• ماموریت امام حسین(ع) بعد از شهادت مسلم(ع)
• اوضاع حکومت بنی امیه در دوران امام حسین(ع)
• چرا امام حسین(ع) با یزید بیعت نکرد؟
• فلسفه صلح امام حسن(ع)و قیام امام حسین(ع)
• جامعه زمان امام حسین(ع) نیاز به اصلاح داشت؟
• سخنرانی امام حسین(ع) در منی برای حجاج
• دیدار امام حسین(ع) با فرزدق شاعر
• احیای حق و از بین بردن باطل در قیام حسینی
• خدا میخواست که امام حسین(ع) قیام کند
• چرا امام حسین(ع) دعوت کوفیان را پذیرفت؟
• مرگ با عزّت بهتر از زندگی با ذلت
• حرکت امام حسین(ع) با علم به نفاق کوفیان
• قیام امام حسین(ع) در برابر بدعت ها
• خطبه امام سجاد(ع) در کوفه
• خطبه امام سجاد(ع) در شام
• خطبه عليا مخدره حضرت زينب کبري(س) در کوفه
• خطبه حضرت ام کلثوم(س) در کوفه
• خطبه حضرت فاطمه صغرى(س) در کوفه
• ورود اهل بيت امام حسين(ع) به مجلس ابن زياد
• سخن از امام موسي صدر درباره امام حسين(ع)
• سخن امام موسي صدر پيرامون حضرت زينب(س)
• شهادت عبدالله عفيف ازدي(ره)

• شفاء بودن تربت قبر امام حسين(ع) و خواص آن
• زیارت امام حسین(ع) توسط افراد غنی و فقیر
• ثواب زيارت امام حسين(ع) در روز عرفه
• ثواب غسل کردن در آب فرات
• زيارت امام حسين(ع) اندوه را بر طرف می کند
• زيارت امام حسين(ع) معادل با آزاد كردن بندگان
• جواز ترك غسل براى زيارت امام حسين(ع)
• استقبال فرشتگان از زائرین امام حسین(ع)
• ثواب زیارت امام حسین(ع) در زمان های مختلف
• ثواب زیارت امام حسین(ع) در روز عاشورا
• ثواب زيارت امام حسين(ع) در نيمه شعبان
• ثواب زیارت امام حسین(ع) در ماه رجب
• شفاعت دیگران ، توسط زائر امام حسین(ع)
• كسانى كه زيارت امام حسين(ع) را ترك می كنند
• نماز واجب و مستحبی در حرم امام حسین(ع)
• زیارت امام حسین(ع) در حدیث ام ایمن
• فضيلت كربلاء و زيارت امام حسين(ع)
• زائر امام حسین(ع) ، همسایگی رسول الله(ص)
• زائر امام حسين(ع) قبل از همه بهشت می رود
• زيارت امام حسين(ع) افضل اعمال می باشد
• ثواب زيارت امام حسين(ع) در حال عارف به حق
• ایام زیارت امام حسین(ع) ، از عمر کم نمی شود
• ثواب زیارت امام حسین(ع) به اميد اجر از خدا
• زائر امام حسین(ع) ، زائر خداوند است در عرش
• زيارت امام حسين(ع) معادل چند حج می باشد
• زيارت امام حسين(ع) گناهان را محو می كند
• ثواب زیارت امام حسین(ع) از روی شوق
• زيارت امام حسين(ع) روزى را زیاد می کند
• ثواب و فضیلت گریه بر امام حسین(ع)
• ثواب شعر گفتن در مصائب امام حسین(ع)
• ثواب یاد کردن امام حسین(ع) در هنگام آب خوردن
• دعای ائمه(ع) و ملائکه در حق زوار امام حسین(ع)
• زيارت امام حسين(ع) واجب است
• یک حدیث طولانی در فضایل زیارت امام حسین(ع)
• ثواب زيارت امام حسين(ع) با ترس
• چیزهایی که در زیارت امام حسین(ع) مکروه است
• ثواب انفاق کردن در زیارت امام حسین(ع)
• زائر امام حسین(ع) چگونه باید باشد؟
• ثواب زیارت امام حسین(ع) با پای پیاده یا سواره
• کرامت خدا در حق زوار امام حسین(ع)
• ثواب و فضیلت گریه بر امام حسین(ع)
• فضيلت آب فرات و نوشيدن آن و غسل در آب فرات

• ثواب و برکات زیارت امام حسین(ع)
• ثواب و فضیلت عزاداری برای امام حسین(ع)
• القاب امام حسین(ع)
• معنای ثارالله چیست؟
• لقب سیدالشهداء برای امام حسین(ع)
• لقب ثارالله برای امام حسین(ع)
• میلاد امام حسین(ع)
• نقش نگین انگشتر امام حسین(ع)
• از امام حسین(ع) بیشتر بدانیم
• حضرت شهربانو(س) ، همسر امام حسین(ع)
• لبیک یا حسین(ع) ، سیدحسن نصرالله لبنان 
(فیلم)
• هروله عاشورا در کربلا 
(فیلم)
• گریه امام خمینی(ره) برای سیدالشهدا(ع) 
(فیلم)
• عزاداری و سینه زنی در جبهه و جنگ 
(فیلم)
• روضه خوانی و سینه زنی مرحوم کوثری 
(فیلم)
• کربلا کربلا ما داریم میاییم 
(فیلم)
• سید عزالدین زنجانی - حکایتی حسینی 
(فیلم)
• پیاده روی اربعین حسینی - رهبر انقلاب 
(فیلم)
• تشکر از خادم های زیارت اربعین توسط رهبر
 (فیلم)
• روضه عصر عاشورا - امام خامنه ای سال64 
(فیلم)
• پیاده روی اربعین در کربلا 
(فیلم)
• کتاب نفس المهموم 
- شیخ عباس قمی
• کتاب آفتاب در مصاف
 - امام خامنه ای
• کتاب امام حسین(ع) و احیای دین -
 علامه جعفری
• کتاب امام حسین(ع)شهیدفرهنگ
 - علامه جعفری
• کتاب آذرخش کربلا - 
علامه مصباح یزدی
• کتاب کامل الزيارات - 
ابن قولويه(ره)
• کتاب رسول ترک - 
آزاد شده امام حسين(ع)
• کتاب زينب(س)پيامبر عاشورا - 
اشتهاردی(ره)
• کتاب مقتل لهوف - 
سيد بن طاووس(ره)
• کتاب مقتل لهوف (متن عربي) - 
ابن طاووس(ره)
• کتاب روضه الشهدا - 
مرحوم کاشفی(ره)
• کتاب مقتل مقرم - 
عبدالرزاق مقرم(ره)
• کتاب مقتل از مدينه تا مدينه - 
آيت الله ذهنی(ره)
• کتاب 69 منزل بهر عزاداري - 
عزاداري سنتی
• نرم افزار اختصاصي حضرت زينب(س)  - 
اندرويد
• نسخه کامل اشعار محتشم کاشاني  - 
اندرويد

دریافت کد - امام حسین(ع)